Denkgewoonten

Innovatie in bibliotheken, samenwerking in de zorg, resultaatgerichtheid bij de overheid. Vraagstukken die bij herhaling een uitdaging blijken en blijven. Dat is minder eigenaardig dan we vaak denken. Sommige ontwikkelingen maak je jezelf gewoonweg niet zo gemakkelijk eigen. Het is een vraagstuk dat zowel speelt op individueel niveau als bij bepaalde beroepsgroepen of zelfs organisaties. Ook niet elke organisatie kan overal goed in worden.

Het gemak waarmee je iets leert of telkens weer over iets struikelt, wordt bepaald door de manier waarop je omgaat met nieuwe informatie, de manier waarop één en ander is opgeslagen in je hoofd en de stappen die je in je hoofd zet om tot een oplossing en tot handelen te komen. Manon Ruijters gebruikt hiervoor het concept “denkgewoonten”. Ook je denkgewoonten, en die van anderen, kun je met de leerscan op een gemakkelijke manier in beeld brengen.

 

Voorbeeld van denkgewoonten

Kenmerkt je hoofd zich door een goed geordend archief, dan heb je de voordelen van de herleidbaarheid. Je kunt dan eenvoudig uitleggen waarom je een bepaalde aanpak voorstelt. Hergebruiken van ervaringen is dan eenvoudig. Het is echter minder waarschijnlijk dat je nieuwe onverwachte oplossingen bedenkt. Dat gebeurt eerder wanneer je hoofd georganiseerd is als een rommelzolder en je dus, op zoek naar bepaalde informatie, allerlei onverwachtse ideeën en kennis tegenkomt. Gedraagt je hoofd zich als een rommelzolder, dan is het echter niet zo eenvoudig om haarscherp uit te leggen waar een nieuw idee vandaan komt. Sterker nog, bij elke soortgelijke vraag, zal je toch weer de neiging hebben, een net iets andere oplossing voor te stellen. Hergebruik ligt simpelweg niet zo voor de hand.

 

Zes verschillende denkgewoonten

Dit is maar één van de voorbeelden van een denkgewoonte. In de Language of Learning gaat Manon uit van een zestal denkgewoonten:

  • Constructie: in hoeverre maakt iemand actief gebruik van zijn eigen voorkennis, vormt hij nieuwe ideeën, associeert en combineert informatie voor nieuwe oplossingsrichtingen?
  • Reconstructie: in hoeverre is iemand gericht op heldere ordening en passend hergebruik van bestaande kennis en ervaring en zoekt de beste oplossing bij een vraagstuk?
  • Interactie: in hoeverre wordt de input van buitenaf (mening van anderen) gebruikt en opgezocht om alternatieven te onderzoeken, nieuwe kennis, perspectieven en inzichten toe te voegen, bandbreedte te zien?
  • Intra-actie: in hoeverre onderzoekt iemand de stevigheid van een bepaalde oplossing of bekijkt een situatie van allerlei kanten om tot een scherpe analyse te komen?
  • Reflectie: in hoeverre neemt iemand de tijd en moeite om vooruit te kijken, doelen te stellen, te monitoren, te structureren en terug te kijken om nieuwe kennis en inzichten te integreren en te synthetiseren?
  • (Re)productie: in hoeverre stuurt iemand zo helder mogelijk op het realiseren van een eerder vastgesteld resultaat en probeert onnodige bijstellingen en veranderingen te vermijden?

Deze denkgewoonten worden door elke persoon op verschillende manieren, in verschillende combinaties en volgorden en met verschillende intensiteit benut. Sommige mensen hebben de gewoonte om bij een nieuw vraagstuk eerst de input van anderen op te halen en vormen op basis daarvan een eigen mening. In dit geval start het denken dus vanuit interactie en zal er slechts een beperkte constructie in het spel zijn. Er zijn ook mensen die nadat een probleem is opgelost, niet de tijd nemen om te zien of het nu ook uitwerkt zoals het bedacht is. Ze kijken ook niet terug hoe het liep, of ze dingen de volgende keer anders kunnen doen, of ze hun mening moeten herzien. Deze mensen zetten bijvoorbeeld reflectie of (re)productie niet in. Het zijn opstarters, maar geen afmakers.

Inzicht hebben in de manier waarop je je denkgewoonten inzet, geeft stof tot nadenken. Is dit hoe je het wilt, zet je hierdoor je maximale kwaliteit in, waar verlies je je energie op, past deze manier bij je werk, werkt het, zou je dingen willen veranderen?

 

 

 

Voor- en nadelen van denkgewoonten

Elke denkgewoonte heeft zo zijn eigen voordeel, maar kent ook een eigen nadeel. Die voor- en nadelen zijn het gevolg van de manier waarop je informatie door de loop van de tijd is opgeslagen en de verbindingen die je daar al dan niet tussen gevormd hebt. Het is niet zo gemakkelijk, maar misschien ook niet zo wenselijk om je een tegenovergestelde denkgewoonte eigen te maken.

Het goede nieuws is dat elke manier van denken en probleemoplossen ook z’n eigen kwaliteiten in zich draagt, waardoor bepaalde zaken je erg gemakkelijk afgaan. In plaats van steeds opnieuw pogingen te doen iets te ontwikkelen waar je niet goed in bent, is het dus ook een optie je eigen kwaliteiten uit te bouwen. Sommige dingen kun ontwikkelen, andere kun je beter organiseren.

Loop je telkens tegen hetzelfde vraagstuk aan? Zie je in de organisatie eenzelfde ontwikkelwens steeds terugkomen? Vraag je dan eens af waar de échte kwaliteiten nu eigenlijk zitten? Door de bril van denkgewoonten kijken naar dergelijke vraagstukken kan enorm verhelderen.

Denkgewoonten geven meer zicht op de haalbaarheid van een bepaalde ontwikkeling. Wij gaan ervan uit dat bepaalde “competenties” bijvoorbeeld, in zichzelf niet zozeer gemakkelijk of moeilijk te leren zijn, maar dat wat voor de ene professional heel gemakkelijk is, voor de ander niet binnen handbereik ligt. De scan voor denkgewoonten helpt om hier zicht op te krijgen.

Ook hiermee kun je kijken naar team- en organisatieniveau: is voor een bepaalde doelgroep of voor een organisatie alles wel leerbaar? De achterliggende gedachte is dat bepaalde kwaliteiten die mensen hebben, ook een achterkant of keerzijde hebben. Dat die achterkant voor hindernissen of problemen zorgt is logisch, maar het is niet altijd verstandig om maar te blijven proberen dit te ontwikkelen.

 

Meer lezen over denkgewoonten?

In Liefde voor Leren (2017) kun je veel meer over denkgewoonten lezen.

We kunnen ons voorstellen dat het fijn is om te weten wat je krijgt na het invullen van een individuele leerscan of het gebruiken van een groepsscan. We komen binnenkort met een aanpassing van de vormgeving en de inhoud, maar hiermee krijg je vast een eerste indruk: